05.13 - Sepsis y shock séptico
- Comprender el marco normativo y operativo aplicable en este capítulo.
- Identificar los protocolos estandarizados de actuación prehospitalaria.
- Aplicar correctamente los criterios de valoración y toma de decisiones.
05.13 - Sepsis y shock séptico
---
Conceptos básicosnes
1.1. Sepsis
1.2. Shock séptico
1.3. Criterios diagnósticos
| Escala | Criterios | Puntos |
|--------|-----------|--------|
| **qSOFA** | TAS ≤100, FR ≥22, alteración conciencia | ≥2 riesgo |
| **SIRS** | TA, FR, temperatura, leucocitos alterados | ≥2 riesgo |
---
2. Detección: qSOFA
2.1. Criterios (≥2 puntos = riesgo)
| Criterio | Hallazgo | Puntos |
|----------|----------|--------|
| **TA** | TAS ≤100 mmHg | 1 |
| **FR** | ≥22 rpm | 1 |
| **Alteración conciencia** | Glasgow <15 | 1 |
2.2. SIRS
| Criterio | Hallazgo |
|----------|----------|
| **TA** | >90 o <60 mmHg |
| **FR** | >20 o PaCO2 <32 mmHg |
| **Temperatura** | >38°C o <36°C |
| **Leucocitos** | >12000 o <4000 o bandas >10% |
2.3. Interpretación
| Puntuación qSOFA | Riesgo | Actuación |
|------------------|--------|-----------|
| **0** | Bajo | Observación |
| **1** | Moderado | Reevaluar, hospital |
| **2** | Alto | Transporte urgente |
| **3** | Muy alto | UCI, tratamiento precoz |
---
3. Cuadro Clínico
3.1. Signos de alarma
| Signo | Descripción | Valor |
|-------|-------------|-------|
| **Fiebre** | >38°C o hipotermia <36°C | Alto |
| **Taquicardia** | FC >90 lpm | Alto |
| **Taquipnea** | FR >22 rpm | Alto |
| **Alteración conciencia** | Glasgow <15 | Alto |
| **Hipotensión** | TAS <100 mmHg | Alto |
| **Oligoanuria** | Diuresis <0.5 mL/kg/h | Moderado |
| **Livedo** | Coloración violánea piel | Alto |
| **Petequias** | Puntiforme, no desaparece | Alto |
3.2. Fuentes de infección frecuentes
| Localización | Infección | Frecuencia |
|--------------|-----------|------------|
| **Respiratoria** | Neumonía | 40-50% |
| **Urinaria** | Pielonefritis, cistitis | 20-30% |
| **Abdominal** | Apendicitis, diverticulitis | 10-15% |
| **Piel** | Celulitis, fascitis necrotizante | 5-10% |
| **Sistémica** | Meningococemia | <5% |
3.3. Escala SOFA
| Variable | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
|----------|---|---|---|---|---|
| **PaO2/FiO2** | >400 | 301-400 | 201-300 | 101-200 | <101 |
| **Plaquetas** | >150 | 101-150 | 51-100 | 21-50 | <21 |
| **Bilirrubina** | <1.2 | 1.2-1.9 | 2.0-5.9 | 6.0-11.9 | >12 |
| **TA** | TAS ≥90 | TAS <90 | Dopamina ≤5 | Dobutamina | Dopamina >15 |
| **Glasgow** | 15 | 13-14 | 10-12 | 6-9 | <6 |
| **Creatinina** | <1.2 | 1.2-1.9 | 2.0-3.4 | 3.5-4.9 | >5 |
---
Tratamiento Prehospitalario
4.1. Medidas generales
| Paso | Acción | Detalle |
|------|--------|---------|
| **1. Vía IV** | Acceso de gran calibre | 2 accesos si shock |
| **2. Fluidoterapia** | SF 0.9% 500-1000 mL | En shock |
| **3. Oxígeno** | SatO2 <94% | 15 L/min |
| **4. Monitorización** | ECG, TA, SatO2, capnografía | Detectar deterioro |
| **5. Calentar** | Si hipotermia | Mantas, calentador |
4.2. Fármacos
| Fármaco | Dosis | Indicación |
|---------|-------|------------|
| **Antibióticos** | No prehospitalario | Teórico en hospital |
| **Noradrenalina** | No prehospitalario | Shock séptico |
| **Dexametasona** | No prehospitalario | Teórico shock |
4.3. Objetivos
| Parámetro | Objetivo |
|-----------|----------|
| **TA** | TAS >90 mmHg |
| **SatO2** | >94% |
| **Diuresis** | >0.5 mL/kg/h |
| **Lactato** | <2 mmol/L (hospitalario) |
---
Procedimiento/Algoritmo paso a paso
1. Valorar el paciente siguiendo el algoritmo correspondiente.
2. Aplicar tratamiento según protocolo.
3. Reevaluar y documentar.
3. Errores críticos
Tratamiento del Shock Séptico
5.1. Definición
5.2. Tratamiento
| Medida | Detalle |
|--------|---------|
| **Fluidoterapia agresiva** | SF 0.9% 1-2 L inicial |
| **Vasopresores** | Noradrenalina (hospitalario) |
| **Monitorización** | TA, ECG, SatO2, diuresis |
| **Transporte** | Urgente a UCI |
5.3. Criterios pronóstico
| Factor | Riesgo |
|--------|--------|
| **Shock séptico** | Muy alto |
| **qSOFA ≥3** | Alto |
| **Lactato >4** | Muy alto |
| **Fallo multiorgánico** | Muy alto |
---
6. Complicaciones
6.1. Inmediatas
| Complicación | Causa | Prevención |
|--------------|-------|------------|
| **Shock séptico** | Infección grave | Fluidoterapia precoz |
| **Fallo multiorgánico** | Disfunción orgánica | Tratamiento precoz |
| **CID** | Coagulopatía | Soporte, plasma |
| **Muerte** | Retraso tratamiento | Transporte urgente |
6.2. Tardías
---
7. Criterios de Destino
7.1. UCI
| Hallazgo | Destino |
|----------|---------|
| **Shock séptico** | UCI |
| **qSOFA ≥3** | UCI |
| **Fallo multiorgánico** | UCI |
| **Necesidad vasopresores** | UCI |
7.2. Hospitalización
| Hallazgo | Destino |
|----------|---------|
| **Sepsis qSOFA 2** | Hospitalización |
| **Infección grave** | Hospitalización |
| **Fuente quirúrgica** | Cirugía |
---
8. Caso Práctico
---
4. Checklist de repaso
---
11. Regla Mnemotécnica
Recordatorio clínico: revisar los puntos clave del capítulo antes de la actuación. Verificar que los dispositivos estén cargados, que los fármacos estén caducados y que la documentación esté al día. En caso de duda, consultar la sección correspondiente del manual y la guía de práctica clínica vigente.## Autoevaluación
1. ¿Cuál es el concepto clave del capítulo?
2. ¿Cuándo se aplica esta técnica o algoritmo?
3. ¿Qué errores críticos debo evitar?
4. ¿Cómo se relaciona con otros capítulos?
5. ¿Qué haría en una situación similar?
**Respuestas:** *(completar después de estudiar)*
---
---
Recursos
Conexiones transversales
5. Recursos relacionados
Fuentes
---